Het overleg over gesloten kringlopen in de melkveehouderij verloopt gestaag! De kern is de N, P (en C) kringloop en van daaruit worden bedrijfsspecifieke verliezen, ofwel prestaties, berekend. De rekenmethodes worden steeds nauwkeuriger. Een bedrijfsspecifieke milieuscore is een innovatieve manier om te sturen op het doel: schoon & zuinig produceren!

Het is begonnen met de mineralenbalans (input-output), daarna BEX (bedrijfseigen excretie), BEA (ammoniakemissie) en op stapel staan BEN (nitraat) en BEK (koolstof). Dit is het werk van Wageningen UR Koeien & Kansen. Over die rekenregels kunnen we het eens worden, versie 1.0 ligt er al en als er noodzaak is kunnen deze rekenregels ook steeds verder verfijnd worden. CONO zet het in als onderbouwing voor haar duurzaamheidsprogramma (het kringloop kompas, zie afbeelding). Het CLM heeft een voorzet gedaan voor het certificeren van bedrijfsspecifieke kringloopprestaties. Dus 1+1 > 2?

Boerenverstand redeneert eenvoudig: Als je als melkveehouder verantwoord wilt ondernemen, dan moet je ruimte krijgen om, binnen de gestelde (Europese)kaders, aan eigen oplossingen te werken. Zolang je maar kunt aantonen dat het integraal milieu- en klimaatwinst oplevert. Als je niks wilt en een hekel hebt aan administratie, dan geldt een eenvoudig en generiek beleid (staarten tellen) maar dat zal ook betekenen minder speelruimte/strengere normen.Stap 1 is het nauwkeuriger in kaart brengen van alle aan -en afvoer van N, P (en C). Ofwel het opstellen van een mineralenbalans. Het P overschot op de mineralenbalans is een BODEMoverschot. Voor N ligt dat complexer en voor C nog complexer. Maar het overschot aan stikstof kan 1) de lucht in (NH3, N2), 2) uit-of afspoelen (NOx) of 3) in de bodem blijven zitten als organische stof en N organisch (betekend een hoger N Leverend Vermogen). De rekenregels om de N verliezen toe te delen worden elk jaar nauwkeuriger.

Een bedrijfsspecifieke milieuscore is een innovatieve manier om te sturen op het doel: schoon & zuinig produceren!

Dit kan ruimte bieden aan bedrijven die met eigen oplossingen komen (zoals mestverwerking, betere inzet eigen mest ten gunste van minder kunstmest). Maar het gaat ook kansen bieden voor “bedrijfs- of regio- of ketenspecifieke toetsing“. Als we het over de rekenregels eens zijn, de input eventueel kunnen certificeren, kan ook afgerekend of beter gezegd beloond worden voor goede prestaties. Op die manier gaat de stimulans  de goede kant in en blijft er ruimte voor eigen innovatieve oplossingen om milieu-en klimaatproblemen aan te pakken.  Ik ben benieuwd naar uw mening over deze ingeslagen weg.

Het kringloopdenken zit in de lift. Samen met het CLM en PRI heeft Boerenverstand de studie naar de meerwaarde van kringlooplandbouw en de mogelijkheden om bedrijfsspecifieke kringloopprestaties te borgen afgerond (hier studie naar meerwaarde en binnenkort hier rapport certificeringsstudie). Een flinke steun in de rug voor de mensen die bezig zijn met het sluiten van mineralenkringlopen en daar onvoldoende voor erkend, laat staan voor beloond, worden. De kern is de N en P (en C) kringloop en de berekening van de bedrijfsspecifieke verliezen. De waarden van de bodemverliezen zijn sterk regio afhankelijk en zouden daarom getoetst moeten worden aan regionale normen.

Een verdere stap in het bieden van maatwerk!

Op dit moment bereken we als volgt de bedrijfsspecifieke N balans (in kg N/ha):
N EIGEN VOER (BENUT VIA BEX) 300
N AANVOER (KRACHT/RUW)VOER 100
- N MELK + VLEES  80
= N MEST 320
- N AMMONIAK (BEA) 20 (gaat de lucht in)
+ N AANGEVOERDE (KUNST)MEST 150
+ N mineralisatie 0
+ N depositie 50
+ N klaver 0
- N LACHGAS 0 (N2O = lachgas)
N BEMEST 500
N GEOOGST ?? (grote onbekende, is met grashoogtemeters en door opmeten van gras/maiskuilen is hier inzicht in te krijgen)
N BENUT 300

Het bedrijfsspecifieke BODEM N OVERSCHOT (BEN) = 500-300 = 200 kg N/ha en gaat dus ergens verloren in de bodem of wordt vastgelegd als N-organisch. In combinatie met de bodemeigenschappen en het neerslagoverschot kan vanuit dit getal het nitraatgehalte in het grondwater voorspelt worden.

De BODEM N efficientie = 300/500 = 60% in dit voorbeeld en het oude MINAS overschot (incl. mineralisatie en depositie) = 220 kg N/ha.

Het is zinvol en milieukundig beter om de nitraatregels niet per land, maar per landschap vast te stellen. Maak pakketten op maat. De verschillen per regio in nitraatuitspoeling zijn namelijk groot, zegt docent Bodemkunde Marthijn Sonneveld van Wageningen Universiteit. Zie artikel in Boerderij

Nu we bedrijfsspecifiek het bodem N-overschot kunnen berekenen kunnen we ook regionaal toetsen/regionaal beoordelen of dit te hoog of laag is. Idem voor het P (fosfor) overschot (het P overschot op de mineralenbalans is een BODEM overschot).

Vandaag kwam er een uitnodiging in de bus met de titel “De duurzaamheid van kunstmest”. Dat trok natuurlijk direct onze aandacht. En de afzender was (jawel) de Mineralen Meststoffen Federatie (zie
www.mineralemeststoffen.nl) ofwel de belangenbehartigers van de kunstmestindustrie.

Een kat in het nauw maakt rare sprongen zeggen ze wel eens…maar deze sprong is op zijn minst opmerkelijk. De uitnodiging luidt:

“De kunstmestsector krijgt regelmatig te horen dat de productie van stikstofhoudende kunstmest “te veel fossiele energie” kost en dat “zuiniger” moet worden omgesprongen met de wereldvoorraad fosfaat. Ook wordt regelmatig geopperd dat kunstmestbedrijven moeten bijdragen aan het sluiten van de keten en zich meer moet inspannen om nutriënten uit dierlijke mest in te zetten bij de productie van kunstmest. Minerale meststoffen spelen echter ook een uiterst belangrijke rol om de toenemende wereldbevolking te blijven voeden.”

Vanuit Duurzaam Boer Blijven hopen we van harte dat hier een pleidooi gehouden gaat worden voor het zo ver mogelijk afbouwen van die kunstmest (= slechts een correctie) en het zo veel en zo goed mogelijk inzetten van goede, verbeterde, N-arme dierlijke mest! Dat is namelijk in het belang van de boer! het andere pleidooi klinkt mij als in het belang van de kunstmestindustrie (maar we horen graag de tegenargumenten).

Uit onze projecten blijkt al vele jaren dat een gemiddelde gift van 100 a 125 kg zuivere N/ha (of minder) voldoende is om een maximale drogestofopbrengst te behalen. Het is precies het “gat tussen behoefte van de plant en de nog niet voldoende op gang zijnde mineralisatie” in het voorjaar wat een biologische boer niet kan dichten maar een gangbare boer met dat beetje kunstmest wel kan! Door verbeterd bodemmanagement/vakmanschap kunnen we met steeds minder kunstmest toe en misschien zelfs nog wel eens zonder en het zou juist de uitdaging voor de sector moeten zijn om geheel zonder fosfaat (P) uit kunstmest te boeren!

Wat ook vergeten wordt is dat er in de praktijk geen enkele relatie bestaat tussen de hoeveelheid opgebrachte kunstmest en de benutting van het land (ofwel wat de koe er uiteindelijk van benut). Zie hiervoor nog een recente grafiek in de bijlage. Deze plaatjes zijn niet nieuw, dat laten we al 10 jaar zien! De factor boer heeft blijkbaar een vele malen grotere invloed op de productiviteit van het land dan de kunstmestgift.

Al meer dan 10 jaar ben ik bekend met het bedrijf van de familie Hoeksma. Een voorloper boer met een Fries Hollandse fokkerij, al jarenlang lage kunstmestgehaltes, zeer hoge opbrengsten en een rijk bodemleven. Regelmatig denk ik aan de tijd van de proefvelden die op zijn bedrijf en op het bedrijf van de gangbare buurman lagen. Op het bedrijf wordt bovengronds mest uitgereden met een eigen lichte drijfmesttankje. Precies op het juiste moment, de juiste hoeveelheid. Hoeksma verzamdeld nauwkeurig alle bedrijfscijfers al vele jaren lang. Dat levert een aantal interessante grafieken op:
> De relatie tussen de opbrengst (kg droge stof/hectare) en de stikstofkunstmestgift.

> Het gemiddelde organische stof gehalte door de jaren heen.

Beide grafieken zijn nog steed actueel: duurzaam bodembeheer is nog steeds prioriteit nummer 1 om te komen tot een hogere bedrijfsefficientie en een hoger organische stof gehalte bindt meer CO2 en draagt daarmee sterk bij aan het oplossen van het broeikasprobleem. Hoeksma senior is nog graag bereid om dit duurzame bedrijfssyteem toe te lichten!