In de maanden juli en augustus worden de melkveehouders van Duurzaam Boer Blijven van harte uitgenodigd om mee te doen aan een aantal excursies. Doe mee en ga eens kijken bij innoverende initiatieven! Bedoeld voor de deelnemers aan onze studiegroepprogramma’s om collega’s te ontmoeten en inspiratie op te doen!

De excursies vinden plaats bij:

• Voercentrum Leeuwarden
• Vrijloopstal Midwolde
• Melkveehouders Bouke Meijer en Rudi Hooch Antink, boeren met gesloten mineralenkringloop
• Melkveehouder Stan Stenveld en verdieping in de bodem met Hortinova
• Wilco Hilhorst, Mestraffinaderij

Voor meer informatie over de desbetreffende excursies:

Opgeven kan:
- Door onderstaand formulier in te vullen
- Door te  mailen naar: info@duurzaamboerblijven.nl
- Telefonisch aan Marijke Kreikamp of Inge Rameijer:033-4326000

Vermeld bij iedere vorm van opgave:
1. Aan welke excursie(s) u wilt deelnemen
2. Een 1e en 2e voorkeursdatum per opgegeven excursie
3. Uw e-mail adres én correspondentie adres die wij kunnen gebruiken voor het toesturen van informatie over de excursie(s)
4. Iedere persoon dient zich afzonderlijk op te geven

Kosten
- De kosten per excursie bedraagt €15,- voor studiegroep leden
- Alle geïnteresseerde niet-studiegroepleden zijn tevens van harte welkom. Voor hen bedragen de kosten per excursie €30,-
- Voor het behalen van de spuit licentiepunt tijdens excursie nummer 4 wordt een extra vergoeding van € 15 ,- gevraagd

Nadere informatie
- Alle excursies gaan om 10.00 uur van start en worden rond 15.00 uur afgesloten. Hierop vormt excursie nummer 4 een uitzondering. Deze excursie wordt om 16.00 uur afgesloten.
- Het minimum aantal deelnemers per excursie bedraagt 10 personen, de maximum groepsgrootte per excursie bedraagt 25 personen. Bij te weinig belangstelling kan een excursiedag dus komen te vervallen.
- Opgeven = betalen, bij verhindering mag u wel een vervanger zoeken.
- Na opgave krijgt u nadere organisatorische informatie toegestuurd. Daarbij vindt u ook het bankrekeningnummer waarop het bedrag overgemaakt kan worden.

De Kringloopwijzer is de opvolger van de Excretiewijzer. Wageningen UR (Koeien en Kansen), PPP Agro en Boerenverstand hebben gezamenlijk deze kringloopwijzer ontwikkeld. De kringloopwijzer maakt “kringloopprestaties” inzichtelijk, zoals verliezen als ammoniak, bodem N en P overschotten, opbrengsten van het land en benuttingen. De kringloopwijzer is gebaseerd op Wageningse rekenregels (BEX, BEA, BEN) en is beschikbaar voor alle melkveehouders. De kringloopwijzer vormt het hart van het eerder ontwikkelde kringloop-kompas (voor CONO Kaasmakers) en eerder gepresenteerde milieuscores en duurzaamheidsrapporten.

Een testversie is op verzoek beschikbaar, hieronder een impressie of lees hier meer. Zeer binnenkort zal ook de uitstoot van broeikasgassen en koolstof aan de kringloopwijzer worden toegevoegd. Bekijk hier een aantal voorbeeldrapportages:

Voorblad
Bedrijf
Stikstofkringloop
Milieuprestaties

Het overleg over gesloten kringlopen in de melkveehouderij verloopt gestaag! De kern is de N, P (en C) kringloop en van daaruit worden bedrijfsspecifieke verliezen, ofwel prestaties, berekend. De rekenmethodes worden steeds nauwkeuriger. Een bedrijfsspecifieke milieuscore is een innovatieve manier om te sturen op het doel: schoon & zuinig produceren!

Het is begonnen met de mineralenbalans (input-output), daarna BEX (bedrijfseigen excretie), BEA (ammoniakemissie) en op stapel staan BEN (nitraat) en BEK (koolstof). Dit is het werk van Wageningen UR Koeien & Kansen. Over die rekenregels kunnen we het eens worden, versie 1.0 ligt er al en als er noodzaak is kunnen deze rekenregels ook steeds verder verfijnd worden. CONO zet het in als onderbouwing voor haar duurzaamheidsprogramma (het kringloop kompas, zie afbeelding). Het CLM heeft een voorzet gedaan voor het certificeren van bedrijfsspecifieke kringloopprestaties. Dus 1+1 > 2?

Boerenverstand redeneert eenvoudig: Als je als melkveehouder verantwoord wilt ondernemen, dan moet je ruimte krijgen om, binnen de gestelde (Europese)kaders, aan eigen oplossingen te werken. Zolang je maar kunt aantonen dat het integraal milieu- en klimaatwinst oplevert. Als je niks wilt en een hekel hebt aan administratie, dan geldt een eenvoudig en generiek beleid (staarten tellen) maar dat zal ook betekenen minder speelruimte/strengere normen.Stap 1 is het nauwkeuriger in kaart brengen van alle aan -en afvoer van N, P (en C). Ofwel het opstellen van een mineralenbalans. Het P overschot op de mineralenbalans is een BODEMoverschot. Voor N ligt dat complexer en voor C nog complexer. Maar het overschot aan stikstof kan 1) de lucht in (NH3, N2), 2) uit-of afspoelen (NOx) of 3) in de bodem blijven zitten als organische stof en N organisch (betekend een hoger N Leverend Vermogen). De rekenregels om de N verliezen toe te delen worden elk jaar nauwkeuriger.

Een bedrijfsspecifieke milieuscore is een innovatieve manier om te sturen op het doel: schoon & zuinig produceren!

Dit kan ruimte bieden aan bedrijven die met eigen oplossingen komen (zoals mestverwerking, betere inzet eigen mest ten gunste van minder kunstmest). Maar het gaat ook kansen bieden voor “bedrijfs- of regio- of ketenspecifieke toetsing“. Als we het over de rekenregels eens zijn, de input eventueel kunnen certificeren, kan ook afgerekend of beter gezegd beloond worden voor goede prestaties. Op die manier gaat de stimulans  de goede kant in en blijft er ruimte voor eigen innovatieve oplossingen om milieu-en klimaatproblemen aan te pakken.  Ik ben benieuwd naar uw mening over deze ingeslagen weg.

Het kringloopdenken zit in de lift. Samen met het CLM en PRI heeft Boerenverstand de studie naar de meerwaarde van kringlooplandbouw en de mogelijkheden om bedrijfsspecifieke kringloopprestaties te borgen afgerond (hier studie naar meerwaarde en binnenkort hier rapport certificeringsstudie). Een flinke steun in de rug voor de mensen die bezig zijn met het sluiten van mineralenkringlopen en daar onvoldoende voor erkend, laat staan voor beloond, worden. De kern is de N en P (en C) kringloop en de berekening van de bedrijfsspecifieke verliezen. De waarden van de bodemverliezen zijn sterk regio afhankelijk en zouden daarom getoetst moeten worden aan regionale normen.

Een verdere stap in het bieden van maatwerk!

Op dit moment bereken we als volgt de bedrijfsspecifieke N balans (in kg N/ha):
N EIGEN VOER (BENUT VIA BEX) 300
N AANVOER (KRACHT/RUW)VOER 100
- N MELK + VLEES  80
= N MEST 320
- N AMMONIAK (BEA) 20 (gaat de lucht in)
+ N AANGEVOERDE (KUNST)MEST 150
+ N mineralisatie 0
+ N depositie 50
+ N klaver 0
- N LACHGAS 0 (N2O = lachgas)
N BEMEST 500
N GEOOGST ?? (grote onbekende, is met grashoogtemeters en door opmeten van gras/maiskuilen is hier inzicht in te krijgen)
N BENUT 300

Het bedrijfsspecifieke BODEM N OVERSCHOT (BEN) = 500-300 = 200 kg N/ha en gaat dus ergens verloren in de bodem of wordt vastgelegd als N-organisch. In combinatie met de bodemeigenschappen en het neerslagoverschot kan vanuit dit getal het nitraatgehalte in het grondwater voorspelt worden.

De BODEM N efficientie = 300/500 = 60% in dit voorbeeld en het oude MINAS overschot (incl. mineralisatie en depositie) = 220 kg N/ha.

Het is zinvol en milieukundig beter om de nitraatregels niet per land, maar per landschap vast te stellen. Maak pakketten op maat. De verschillen per regio in nitraatuitspoeling zijn namelijk groot, zegt docent Bodemkunde Marthijn Sonneveld van Wageningen Universiteit. Zie artikel in Boerderij

Nu we bedrijfsspecifiek het bodem N-overschot kunnen berekenen kunnen we ook regionaal toetsen/regionaal beoordelen of dit te hoog of laag is. Idem voor het P (fosfor) overschot (het P overschot op de mineralenbalans is een BODEM overschot).

De discussie over de klimaatverandering beheerst de media. Hoewel direct naar de koe wordt gewezen als grootuitstoter van methaan (een van de broeikasgassen) is het een stuk interessanter om te kijken naar de vastlegging van CO2 in gras-en bouwlanden. Ik vond hier een interessant artikel wat de mogelijkheden schetst: “Als die hoeveelheid koolstof in alle landbouwgrond wereldwijd zou stijgen met slechts 1,6 procent, zou volgens Wick en Collins het probleem van de klimaatverandering zijn opgelost”. In al onze projecten staat duurzaam bodembeheer centraal als we door het verbeteren van het bodemmanagement 1 tot 2% verhoging van organische stof kunnen realiseren, bijvoorbeeld op alle zand- en kleigronden, hoeveel CO2 zouden we dan extra wegvangen? en belangrijker hoeveel is de samenleving dit waard? ETC/Boerenverstand werken aan nieuwe projecten waar we dit inzichtelijk maken en duurzaam bodem beheer verder stimuleren. De term “carbonfarming” past vanzelfsprekend perfect bij de kringlooplandbouw!

Afgelopen woensdag 2 studiegroepbijeenkomsten gehad in het kader van het project “Duurzaam boer blijven in Drenthe”. Het nieuwe project (waarin ik vanuit ETC een belangrijke rol in ga spelen) begint zich langzaam te vormen en er liggen een aantal interessante uitdagingen. Allereerst zijn veel boeren “projectmoe” dus bij elkaar komen voor het bij elkaar komen moet voorkomen worden. Het aanbod in de studiegroepen moet practisch, actueel en vooral nuttig zijn. De komende tijd gaan we flink broeden over het programma hoe heel Drenthe in beweging is te krijgen!

Gisteravond in het dorpshuis in Benschop een bijeenkomst gehad over aangepast maaibeheer. Natuur blijft belangrijk in Nederland, waardoor agrarische gebieden land in moeten leveren. Maar deze agrarische grond zelf is vaak ook belangrijk voor biodiversiteit. Tijdens de thema-avond over aangepast maaibeheer is gekeken hoe weidevogelpopulaties vergroot kunnen worden en welke consequenties dit heeft voor bedrijfsmanagement en financiën. Kees Rosenboom, een bevlogen melkveehouder uit Benschop, en ik hebben een verhaal gehouden over de mogelijke combinaties tussen natuur en landbouw. De zeer grote opkomst tijdens deze avond gaf aan dat er veel potentie is om samen met melkveehouders te gaan kijken hoe we “duurzaam boer kunnen blijven in het groene hart”!

Welkom in het groene hart

http://www.youtube.com/watch?v=lpxWmOmrdD8

1. Klaver onder maïs
2. Gras onder maïs
3. Doorzaai met klaver, daarna verschillend bemesten
4. Bemesting op grasland (verschillende bemestingregimes)
5. Registratie voeding/ nauwkeuriger voeren